Home » นานาสาระ » ภาษาอีสาน ภาษาถิ่นอีสาน


ภาษาอีสาน ภาษาถิ่นอีสาน

ภาษาอีสาน หรือ ภาษาถิ่นอีสาน เป็นภาษาที่ใช้พูดกันในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศทไทย Jamjung.com ได้ทำการรวบรวม ภาษาอีสาน มาให้อ่าน ทั้งประวัติ ความเป็นมา ตลอดทั้ง ตัวอย่างภาษาอีสานและความหลายแปลไทยแล้ว ภาษาถิ่นอีสาน หมายถึง ภาษาถิ่นที่มีคนส่วนมากใช้พูดจากันในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาษาถิ่นอีสาน นอกจากจะใช้พูดจากันในภาคตะวันออกเฉียงเหนือแล้ว ยังมีการพูดจากันในประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวอีกด้วย

ภาษาอีสาน ภาษาถิ่นอีสาน

ภาษาอีสาน ภาษาถิ่นอีสาน

ประวัติภาษาอีสาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน เป็นภาษาท้องถิ่นที่ใช้พูดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย เป็นภาษาลาวสำเนียงหนึ่ง ในสำเนียงภาษาถิ่นของภาษาลาวซึ่งแบ่งเป็น 6 สำเนียงใหญ่ คือ:

  1. ภาษาลาวเวียงจันทน์ ใช้ในประเทศลาวท้องที่ เมืองเวียงจันทน์ บอลิคำไซ และในประเทศไทยท้องที่ จ.ชัยภูมิ หนองบัวลำภู หนองคาย (อ.เมือง ศรีเชียงใหม่ ท่าบ่อ โพนพิสัย) ขอนแก่น (อ.ภูเวียง ชุมแพ สีชมพู ภูผาม่าน หนองนาคำ เวียงเก่า หนองเรือบางหมู่บ้าน) ยโสธร (อ.เมือง ทรายมูล กุดชุม บางหมู่บ้าน) อุดรธานี (อ.บ้านผือ เพ็ญ บางหมู่บ้าน) ศรีสะเกษ (ในบางหมู่บ้านของ อำเภอเมืองศรีสะเกษ อำเภอขุขันธ์ และ อำเภอขุนหาญ)
  2. ภาษาลาวเหนือ ใช้ในประเทศลาวท้องที่ เมืองหลวงพระบาง ไซยะบูลี อุดมไซ ในประเทศไทยท้องที่ จ.เลย อุตรดิตถ์ (อ.บ้านโคก น้ำปาด ฟากท่า) เพชรบูรณ์ (อ.หล่มสัก หล่มเก่า น้ำหนาว) ขอนแก่น (อ.ภูผาม่าน และบางหมู่บ้านของ อ.สีชมพู ชุมแพ) ชัยภูมิ (อ.คอนสาร) พิษณุโลก (อ.ชาติตระการ และนครไทยบางหมู่บ้าน) หนองคาย (อ.สังคม) อุดรธานี (อ.น้ำโสม นายูง บางหมู่บ้าน)
  3. ภาษาลาวตะวันออกเฉียงเหนือ ใช้ในประเทศลาวท้องที่เมืองเซียงขวาง หัวพัน ในประเทศไทยท้องที่บ้านเชียง อ.หนองหาน อ.บ้านผือ จ.อุดรธานี และบางหมู่บ้าน ใน จ.สกลนคร หนองคาย และยังมีชุมชนลาวพวนในภาคเหนือบางแห่งในจังหวัด สุโขทัย อุตรดิตถ์ แพร่ ไม่กี่หมู่บ้านเท่านั้น
  4. ภาษาลาวกลาง แยกออกเป็นสำเนียงถิ่น 2 สำเนียงใหญ่ คือ ภาษาลาวกลางถิ่นคำม่วน และถิ่นสะหวันนะเขด ถิ่นคำม่วน จังหวัดที่พูดในประเทศไทย เช่น จ.นครพนม สกลนคร หนองคาย (อ.เซกา บึงโขงหลง บางหมู่บ้าน) ถิ่นสะหวันนะเขด จังหวัดที่พูดมีจังหวัดเดียว คือ จ.มุกดาหาร
  5. ภาษาลาวใต้ ใช้ในประเทศลาวท้องที่แขวงจำปาสัก สาละวัน เซกอง อัตตะปือ จังหวัดที่พูดในประเทศไทย จ.อุบลราชธานี อำนาจเจริญ ศรีสะเกษ ยโสธร
  6. ภาษาลาวตะวันตก ไม่มีใช้ในประเทศลาว เป็นภาษาที่ใช้ในท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ท้องที่ร้อยเอ็ด กาฬสินธุ์ มหาสารคาม และบริเวณใกล้เคียงมลฑลร้อยเอ็ด ของประเทศสยาม

ส่วนภาษาเขียนในอดีตใช้อักษรธรรมล้านช้างหรือตัวธรรม สำหรับบันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับธรรมะหรือพระพุทธศาสนา และเขียนด้วยอักษรไทน้อยหรือ ตัวลาว(เป็นอักษรลาวล้านช้างโบราณมีความแตกต่างกับอักษรลาวในสปป.ลาวใน ปัจจุบันเล็กน้อย)สำหรับเรื่องราวทางโลก อักษรลาวล้านช้าง(ตัวลาวหรืออักษรไทน้อย)มีพยัญชนะ 20 เสียง สระเดี่ยว 18 เสียง สระประสม 2-3 เสียง บางท้องถิ่นไม่มีเสียงสระเอือ ในปัจจุบันนิยมใช้อักษรไทยสำหรับ เขียนบันทึกเรื่องราวต่าง ๆ ทั้งในทางโลกและทางธรรม เนื่องจากผู้คนส่วนใหญ่ไม่สามารถอ่านตัวอักษรธรรมและอักษรลาวออก แต่ความนิยมในการเขียนบันทึกเป็นภาษาถิ่นไม่ค่อยได้รับความนิยมนัก โดยส่วนใหญ่ภาษาเขียนในท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย(อีสาน)จะ ใช้อักษรไทยและบันทึกเป็นภาษาไทยกลางเป็นหลักแทน

ตัวอย่างภาษาอีสาน

ภาษาอีสาน คำสรรพนาม

ข่อย หมายถึง ฉัน, ผม, ข้าพเจ้า, (สรรพนามบุรุษที่ 1)
โต หมายถึง เธอ
พวกเฮา หมายถึง เรา
เจ้า หมายถึง คุณ
มัน หมายถึง มัน
พวกเจ้า หมายถึงพวกท่าน
ท้าว. บ่าว หมายถึงนาย
สาว. นาง หมายถึง นางสาว

ภาษาอีสาน คำกิริยา

ซอย, ซอยเหลือ หมายถึง ช่วย
เยี่ยมยาม หมายถึง เยี่ยมเยือน
โอ้โลม หมายถึง พูดคุย, สนทนา
บ่ย่าน หมายถึง ไม่กลัว
เฮ็ด หมายถึง ทำ
ฮู้ หมายถึง รู้
ไข หมายถึง เปิด
อัด หมายถึง ปิด
แถ หมายถึง โกน
ขวัด หมายถึง แคะ
ปด หมายถึง ถอด
กาย หมายถึง ผ่าน
ถอก หมายถึง เท (น้ำ)
แว่ หมายถึง แวะ
ก่ำก่า หมายถึง ทำอะไรเป็นได้แค่พอทำได้ ไม่ชำนาญ หรือรู้แบบงู ๆ ปลา

ภาษาอีสาน หมวด ก

กะซาง ช่างเถอะ
กะด้อ กะเดี้ย อะไรกันนักหนา
กินเข่าสวย รับประทานอาหารกลางวัน
เกิบ รองเท้าแตะ
กินดอง เลี้ยงฉลองสมรส กะเลิงเบิ๊บ
ยายเฉิ่ม,คนสติไม่ดี
กะจังว่า ก็นั่นน่ะสิ
กองอ้วกย้วก ลักษณะคนล้มทรุดตัวลงกองกับพื้น
เกี้ยงตั๊บ หมดเกลี้ยง
กินข่าวสวย รับประทานอาหารกลางวัน

ภาษาอีสาน หมวด ข

ขี้ตั๋ว โกหก,พูดไม่จริง
ขี้ตะแร้ รักแร้
ขี้หินแฮ หินลูกรัง
ข่อยกับเจ้า ฉันกับเธอ
ขี้โก๊ะ จิ้งเหลน, จิ๊กโก๋
ขี้เกี้ยม จิ้งจก
ขนคิงลุก ขนลุก
ข่อยกั๊บเจ้า ฉันกับเธอ
ขะหยอน มิน่าล่ะ
ขี้เมี่ยง สนิม

ภาษาอีสาน หมวด ค

เคียด โกรธ,งอน คนมะลำมะลอย คนเหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อ
คักอีหลี สะใจจริงๆ คนบ่เคียม คนซุ่มซ่าม
คอง(ภาษาอีสานตอนบน) รอคอย เคียม สุภาพเรียบร้อย
เคียด โกรธ คึดฮอด คิดถึง
เคิกกัน คลาดกัน (อีสานตอนบน)
คำคิง สัมผัส,แตะตามเนื้อดูว่าตัวร้อนหรือไม่
คนมะลำมะลอย คนไม่น่าเชื่อถือ เอาแน่อะไรไม่ได้
คือเก่า เหมือนเดิม
คะมะ หยุดชะงักด้วยเหตุบังเอิญ

ภาษาอีสาน หมวด ง

งานดอง งานแต่งงาน
งานเฮือนดี งานศพ
ไงกุ้ม ฝุ่นตลบ งอนตอ ท้ายทอย (อีสานบน)
งามโพดงามเหลือ งามแท้งามว่า สวยจริงสวยจัง สุดจะพรรณา
ง้วกเบิ่ง เหลียวมอง

ภาษาอีสาน หมวด จ

เจ้า, ข่อย คุณ,
ฉัน จี่ ปิ้ง,ย่าง
จักแหล่ว ไม่รู้สิ
จอบเบิ่ง แอบดู
จอก แก้ว จั๊กกะเดียม จั๊กกะจี้
จาฮีต เป็นคำยืนยันถึงความจริง,แน่นอน
ใจฮ้าย โกรธ,โมโห
จังได๋ แบบไหน,ยังไง
จาวขาย ประกาศขาย
แจบใจ มั่นใจ,สนิทใจ
ใจออก ถอดใจ,ท้อถอย
จือ จำ,เข็ด
โจงโปง โล่ง,ว่างเปล่า
จาวขาย ประกาศขาย
จอกน้ำ แก้วน้ำ

ภาษาอีสาน หมวด ซ

ซอกหา ค้นหา,ตามหา
โซนแซว เอะอะ,เสียงดัง
ซ่า ช้า ซั่นแหล่ว ก็ว่างั้นแหล่ะ
ซะซาย กระจัดกระจาย
ซุมเข่าแลง สังค์สรรค์มื้อเย็น
ซัง เกลียด ซุ ก้นทะลุ
เซือ เชื่อ
ซอมใจ ตรอมใจ
เซาจุ๊ดปุ๊ด หยุดทันที,หายทันควัน
ซอยแน ช่วยด้วย แซวซะ เสียงดัง,อึกกะทึก คึกโครม
ซุมแซว รื่นเริง,สังสรรค์ . .

ภาษาอีสาน หมวด ด

ดังไฟ ก่อไฟ
โดน นาน

ภาษาอีสาน หมวด ต

ตะพึดตะพือ ไม่บันยะบันยัง
ตั้มอิด แรกเริ่ม.เริ่มต้น,ครั้งแรก,ทีแรก
ตาฮัก ตาแพง น่ารัก น่าเอ็นดู แตกวึ่นๆ แตกตื่น
ตังนัง เก้าอี้,ม้านั่ง
ตะเว็น ดวงอาทิตย์
ตื่น ตกใจ!
ต้อดเข่ามา ขยับ,กระแซะๆๆๆ เข้ามาซิ
ตำหูก ทอผ้า
ติงคิง ขยับ, แตะต้องเนื้อตัว
เต้า ประชุม (อีสานตอนบน)
ตุ้มไว้ รวบรวม

ภาษาอีสาน หมวด ถ

ถอกของแหล๋ว เทของเหลว
ถิ่ม ทิ้ง
โถงเสี่ย กระเป๋าเสื้อ(อีสานใต้)

ภาษาอีสาน หมวด ม

มัก รัก, ชอบ
หมากมี่ ขนุน
หมากหุ่ง มะละกอ
หมากเขียบ น้อยหน่า
มุนอุ้ยปุ้ย แหลกละเอียด
แมนแท้ จริงแท้แน่นอน
แมนบ่ ใช่ไหม?
บ่แมน ไม่ใช่
มิดจีลี เงียบสนิท
มุน แหลกเป็นผุยผง,ละเอียดยิบ
หมู่เฮา กลุ่มเพื่อน
มืดตึ๊บ มืดแปดด้าน นึกอะไรไม่ออก
มิด เงียบ มาเข่า แช่ข้าวเหนียวเพื่อเตรียมนึ่ง
มีแฮง สดชื่น,กระปรี้กระเปร่า
แมงงอด แมลงป่อง
เมือย เหนื่อย
มูลมัง มรดก
มักย่อง บ้ายอ
มะยิบ มะยอย เล็กๆน้อยๆ นิดๆหน่อยๆ

ภาษาอีสาน หมวด น

นำไป ตามไป

ภาษาอีสาน หมวด บ

บ่ฮู้จักควม ไม่รู้ประสีประสา
บักหำ คำเรียกเด็กผู้ชาย
บาย จับต้อง,สัมผัส
บ่หัวซา ไม่ถือสา, ไม่ใส่ใจ
บ่จือ ไม่เข็ด
เบิ๊ด หมด
บักมี่ ขนุน
บักเขียบ น้อยหน่า
บักนัด สับปรด

ภาษาอีสาน หมวด ป

เป่นต่าน๊าย น่าเบื่อหน่าย
เป็นตางึด น่าฉงน
แปน เอี่ยม,ราบคราบ
เป่นจั๊งบุญ เดชะบุญ
เป็นตางึ๊ด น่าฉงน
ปึก โง่,เรียนไม่เก่ง
ปิ้น กลับ,พลิก

ภาษาอีสาน หมวด พ

พอกะเทิน ไม่มากไม่น้อย ครึ่งๆกลางๆ พ่อฮัก แม่ฮัก พ่อแม่บุญธรรม
พยาธิ์ฮ้าย โรคร้าย
พัดแต่ใด๋ เริ่มแรก,แต่ไหนแต่ไร
พอกำกา ไม่มากไม่น้อย,ครึ่งๆกลางๆ,50:50
โพดเหลือ เหลือเกิน

ภาษาอีสาน หมวด ฟ

ฟ้าว รีบเร่ง

ภาษาอีสาน หมวด ผ

ผักอีเลิศ ใบชะพลู
ผู้ข่า ข้าพเจ้า

ภาษาอีสาน หมวด ย

ย่าน กลัว
ยามสวย ตอนสาย
ยางกิ๊นกิน อากัปกิริยาการเดินมุ่งตรงและเร่งด่วน

ภาษาอีสาน หมวด ล

ล่วง ถือวิสาสะ
เล่าแนเด้อ ขอเรียนเชิญเพื่อร่วมงาน
ลำลี่ ลำไล เซ้าซี้ มากเรื่อง
ลอยน้ำ ว่ายน้ำ
เลาะบ้าน ตะเวนตามหมู่บ้าน
ลุนหมู่ ทีหลังเพื่อน

ภาษาอีสาน หมวด ว

เหว้าพื้น กล่าวถึง,พูดถึง เหว้าดุ พูดมาก
(เป็นการกล่าวนำของชาวอีสานตอนล่าง)
เว้ามวนซวนหัว พูดตลกขบขันน่าหัวเราะ

ภาษาอีสาน หมวด ส

สะหวอย อ่อนเพลีย, หมดแรง สะออน ปลื้ม, น่าชมเชย
สะเดิด สะดุ้ง
เสี่ยว เพื่อน, มิตร
สีแหล่ สีน้ำเงินอมม่วง
สีบัว สีชมภู (ภาษาอีสานตอนบน)
โสเหล่ วิพากษ์ วิจารณ์ ส่ง กางเกง
ส่วง สีข้าง
สำมะปิ จิปาถะ
ส้นน่อง ส้นเท้า
สาด เสื่อ
โสเหล่ วิพาก วิจารณ์
ส่ง กางเกง
เสื่อหมากกะแล่ง เสื้อคอกระเช้า
เส้า หยุด, เลิก, ระงับ
สำมะปิ จิปาถะ
สุกยู้ ผลักดัน
สำมะแจะ สาระแน

ภาษาอีสาน หมวด ห

ห่อย ห้อย,แขวน
ห่าว อาการสดชื่น,ตื่นตัว
หมากอึ ฟักทอง . .
ห้าง พัง,หย่าร้าง
หน่าลา อาการเสียหน้า
ห้อน ร้อน

ภาษาอีสาน หมวด อ

อีเกิ้ง ดวงจันทร์
อัง คับแคบ

ภาษาอีสาน หมวด ฮ

โฮมตุ้ม ชุมนุม,รวมตัว
ฮู้เมือ รู้สึกตัว
ฮัก รัก
เฮา เรา
ฮำฮอน อาลัยอาวรณ์
ฮ้าย ดุ, ดุดัน, ต่อว่า ต่อขาน
อยากหัว น่าขัน น่าหัวเราะ
เฮ็ดงาน ทำงาน
แฮง แรง แฮกหมาน ประเดิม

คลิปภาษาอีสาน

ที่มา ภาษาอีสาน

http://th.wikipedia.org/

http://www.oknation.net/blog

http://www.watesan.com/

หัวข้อน่าสนใจ

Leave a comment

You must be Logged in to post comment.